DOLAR
7.4448 +1.12
EURO
9.0064 +0.63
ALTIN
437.100 -0.32
BIST
1524 -1.49
-4°
09.02.2020, 17:21 1193

Mekân Disiplinlerinde Felsefe – Bilim – Sanat

Bir önceki yazımda “Mekân disiplinlerinde neleri eksik bırakıyoruz?” üzerinden irdelediğim soru ile devam etmek istiyorum. Ölçeklere hapsolmuş yapının sarsılması, disiplinlerin keskin hatlarının pahlanması, duvarlarındaki geçirgenliğinin artırılması gerektiğini önceki yazımda ifade etmiştim. İmar edenlerin analitik ve sentetik yaklaşımlar arasında eylemlerini kurgulaması, ayakta durabilmeleri için önemliydi. Mimarın ASA’sı olarak verilen üçlemenin ardından, cevap arayışıma bir diğer üçleme olan Felsefe, Bilim ve Sanat ile devam ediyorum.

İnsanoğlunun zihinsel ve fiziksel hareket topoğrafyasının büyük bir kısmını inşa eden mimarlık, sacayakları olan Felsefe, Bilim ve Sanat’ın birlikteliğinin ürünüdür. Bu üç sacayağı birbirinden bağımsız değildir ancak bu yazıda ele alınış biçimi, ağırlıklı olduğu yönlerin mekâna izdüşümleridir. Elbette felsefenin içinde olmadığı bir sanat, sanatın icrasının nasıl yapılacağını çözemeyen bir bilim ya da sistematiği olmayan bir arayış düşünülmemektedir. Bu nedenle burada kastedilen, bir mekânın, düşünsel, teknik ve estetik harmanların içerisinden geçerek kendisini mimari yapıt olarak teslim edebileceğidir. Söz konusu üçlemeden herhangi birinin eksikliği mimarlığın dışında bir tanıma yerleşmektedir. Dışında kalanları tanımlamak yerine, bu üçlemenin biraradalık (kolaborasyon) eksikliğinin neden olduğu ve mekâna yansıyan sonuçlarının neler olduğu ifade edilmelidir. Bu yazımın amacı da mekân disiplinlerinde bu temel sacayaklarının farkındalığının oluşturulmasıdır.

İlk olarak, mekânın düşünsel altyapısının oluşturulmasının, amacının belirlenmesinin ve özgünlüğün üretilmesinin önemli enstrümanı Felsefe’dir. Her yapıt (1) bir amaca hizmet etmektedir. Bu amacın belirlenimi ve daha önce sözünü ettiğimiz farklı ölçeklerde, farklı disiplinler ile düşünebilme yetisi felsefe ile ortaya çıkmaktadır. Bir inşa mekânının (bütünde) önemli bir eksiğin giderilmesine en uygun araç olması, mekân ve zaman coğrafyasında bütünü görebilmek ile mümkün olacaktır. Karşılıklı belirlenim halinde olan toplum-mekân ilişkisinin yönlenmesini sağlayacak olan da bu düşünsel altyapıdır. Eğer bir yerde insanlar birbirlerini öldürsün istenirse -iyi kötü tartışmasına girmeksizin- bir “cinayet mahalli” üretilebilir. Bu belirlenen amaca uygun olarak karanlığı fazla, bakımsızlık izleri taşıyan, kuytuları hatta kuyuları olan, belleklerde korkuya dair oluşan imgelerin yerleştirildiği bir mekân üretilebilir. Bunun tersi de mümkündür ve bunu belirleyecek olan mekânın amacıdır. Bu nedenle doğruluk arayışlarının sürdürüldüğü felsefe bir mekânın hangi tine sahip olması gerektiğine karar vermektedir.

İkinci olarak düşüncenin hayata geçirilmesi, dünyaya tutunabilmesi ve ortak bir dile sahip olmasıdır. Bu durumu ise bilim ya da teknik olarak tanımlıyorum. Bu sacayağı ifade ve uygulama sınırlarını ortaya koymaktadır. Bir düşüncenin hayata geçirilebilmesi için paylaşanları tarafından aynı şeyin tanımlanması ve anlaşılması gerekmektedir. Bu aşamada elzem olan ilk durum ifade sınırlarını oluşturan ortak bir dildir. Bu anlamda Bilim, ortak dilin üretilmesindeki en önemli araçtır. Mekân disiplinlerinde olmazsa olmazlardan biri olan “teknik çizim” ortak dilin oluşturulmasındaki araçlardan yalnızca biridir. Teknik ifadeler, ölçü birimlerinden ölçek gösterimlerine kadar birçok evrensel kabuller üzerinden mimara konuşma dili sunar. Üretilecek yeni ifadeler de yine bu kabulleri referans alarak kendisini açıklamak durumundadır, fakat bu da yeterli değildir. Göz önünde bulundurulması gereken diğer bir nokta uygulama sınırlarıdır. Örneğin yol genişliklerini düşünceniz doğrultusunda değiştirme kararı alırsanız, araç boyutlarını değiştirmek çözüme ulaşmanıza yardımcı olur. Ancak araç boyutlarının belirlenmesi, içerisinde taşıdığı insan ile kısıtlanacaktır. Birçok örneğin verilebileceği bu alan şüphesiz düşüncenin icrası için kendisini geliştirmektedir.

Üçlemenin diğer bir sacayağı ise Sanat’tır. Düşüncenin belirlediği tinin hangi tını ve kokuya sahip olacağı Sanat ile tercih edilmektedir. Mekânın nasıl bir etkiye sahip olacağına dair tercihin bir kısmı psişik etki kuramlarından (2) edinilirken, bir kısmı ise görgülerle gelişim göstermektedir. Bu tercihlerle üretilen mekâna kendilik oluşturan sacayağı sanattır. Bir mekânın seçilebilmesi de algılanabilmesi de sanat ile mümkündür. Diğer bir deyişle üretilenin tenidir, mekân disiplinlerinde eksikliği ise soğukluk alametidir.

Felsefe, bilim ve sanat üçlemesinin mekân disiplinlerindeki biraradalık sorunu dönem koşullarının hissedilmesi açısından da önemlidir. Böylece bugün çevrenize baktığınızda “hangi dönemin içerisindeyiz?” sorusuna da cevap bulunabilir. Refah düzeyi ile doğrudan ilişkili olan düşünsel, teknik ve estetik zenginlik, coğrafyanın içinde bulunduğu sosyal, ekonomik ve siyasi süreçlerden etkilenmektedir. İnsanlar, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde yer aldığı üzere yeme, içme, barınma ve güvenlik gibi hayatta kalma şartlarının yerine getirilmesiyle toplumsal ve psikolojik olarak tamamlanmaya yönelmiş olurlar. İnsanların bu temel ihtiyaçlarını tamamlamadan düşünce zenginliğine ve estetik kaygıları sahip olması beklenemez. Örneğin savaş dönemi mekanlarında felsefe ve sanat eksikliği (zenginlik içermemesi), yapıların yalnızca ayakta durması, pragmatik amaçlara hizmet etmesi, bu temel ihtiyaçların karşılanmaya çalışıldığı dönemler olduğunu göstermektedir.

Burada günümüze ilişkin parantezler açılabilir. Refah emaresi olan büyük ekonomik yatırımların yapıldığı, çok paraların harcandığı devasa yapılarımız bu savaşa dâhil mi? Ya da güvenli alan inşa etmek uğruna basmakalıp binaların içerisine düşmemiz bu savaşa dâhil mi? Bunlar, savaşın kokusunun hissedildiği büyük telaşların ve gerginliklerin eserleridir. Ve bu eserler kültür savaşı, ekonomi savaşı gibi sadece savaşın tamlayanını belirler. Ürünleri ise Berlin’deki Soykırım Anıtı (3) kadar soğuktur. Her tarafı etkisi altına alan bu savaş halinin bitirilmesi yalnızca mekân disiplinlerine ait bir durum değildir. Ancak mekân disiplinlerinin toplum – mekân ilişkisinin karşılıklı belirleyiciliğinde güzel ve doğru olanı göstermek gibi bir kaygısı olmalıdır. Bu nedenle mekân disiplinlerinde savaş halinin eksik bıraktığı felsefe ve sanat yönleri daha ciddi ele alınmalıdır.

----------------------------------------

1 - Yapıt olarak burada bahsi geçen kasta dayalı üründür. Bu anlamda arayış halinde iken tesadüf olarak bulunanlar da yapıt olmaktadır; aramak ve bulmak amaçlarını taşırlar ve bu amaçla eyleme tabiidirler.

2 - Psişik etki ruhsal olan, ruhun dışa yansıyan etki ya da enerjisi olarak açıklanmaktadır. Psişik etki kuramları ise genel algı ve etkisi üzerinde değerlendirmeler yapmaktadır ve tasarım eğitimlerinin temel öğretileridir. Keskin hatların dinamik etki vermesi, eğrisel formların sakinlik içermesi ya da kırmızı renginin vurgu sahibi olması gibi.

3 - Berlin’de Peter Eisenman’ın yaptığı diğer adı Holokost Anıtı’dır. Düşüncesine uygun olarak üretilen bu mekânı örnek olarak vermemdeki sebep sadece kütlelerin ürettiği soğukluğun vurgulu olmasındandır.

Yorumlar (1)
Berceste 12 ay önce
Diliniz çok duru. Yeni yazılarınızı merakla bekliyorum.

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

-4°
hafif kar yağışlı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:32
Güneş 08:01
Öğle 13:04
İkindi 15:34
Akşam 17:57
Yatsı 19:19

Gelişmelerden Haberdar Olun

@