DOLAR
7.3962 -1.02
EURO
8.9568 -1.14
ALTIN
444.483 +0.62
BIST
1569 +0.26
-5°
21.01.2020, 19:04 330

İnsan davranışlarını açıklama sanatı

Sevgili okurlarım!

Psikologlar, ruh sağlığı çalışanları, psikolojik danışmanlar, sosyal hizmet uzmanları ya da terapistler... Adına her ne diyorsanız işte. Bütün bu insanlar ne yapmaya çalışıyorlar? Sadece konuşarak mı işini yapar bu insanlar? Nasıl olur da ilaç kullanmadan beni iyileştirir? Problemlerimi komşuma da anlatıyorum, o da benimle konuşuyor, ama bir iyileşmem olmuyor, gibi sorular sorduğunuzu biliyorum.

Evet, terapistler olarak bize yöneltilen ve danışanlarımızın en çok merak ettiği konular arasında yer alıyor tüm bu sorular. Diğer terapistleri bilmem, ama ben konuşarak ya da bazı terapotik davranış örüntüleriyle danışanlarımın problemlerini çözmelerini sağlıyorum (bütün her şey danışanlarımla nasıl işbirliği içerisinde olduğuma bağlı tabi ki). Biliş, yani düşünce değişimi benim seanslarımın en vazgeçilmez ögesidir. Arkasından davranış ve duygular gelir. İşlevsel olmayan duygu ve davranışların değişimi de hedeflerim arasındadır.

Kısacası şu; ben danışanlarımın davranışlarını açıklıyorum. “İnsan neden böyle davranır?” sorusunun cevabını bulmaya çalışıyorum. Bir nevi insan davranışlarını açıklama sanatı diyebiliriz buna.

Önceki yazımda “otomatik düşünceler” hakkında konuşmuş ve bu yazımızda da, otomatik düşüncelerin arkasında olup bitenleri sizlerle paylaşacağımız konusunda anlaşmıştık.

Otomatik düşüncelerin en önemli özelliği fark edilmemesidir. Otomatik düşüncelerin sizde kalan izi o an bedeninizde yaşanan kızgınlık, öfke, kaygı, üzüntü gibi olumsuz duygulardır. Ya da bazı fizyolojik etkiler bırakır sizde.

Bu düşünceler kişide bazı negatif değerlendirmelerin yapılmasına yol açar. Bu değerlendirmeler kişinin kendisi, dış dünyası ve geleceği ile ilgili negatif (karamsar) değerlendirmelerdir.

Otomatik düşüncelerin psikopatolojik bir yönü de bulunmaktadır. Herkeste görülmediği düşünülse de -psikolojik problem yaşasın ya da yaşamasın- her bireyde görülmektedir. Dolayısıyla bireyin yaşamında bu kadar öneme sahip olan otomatik düşüncelerin saptanması ve sağlıklı düşüncelerle yer değiştirilmesi gerekmektedir. Bireylerde oluşan otomatik düşüncelerin saptanması, bunların ne kadar işlevsel olup olmadığının sağlıklı bir biçimde değerlendirilmesi ve bu tarz düşünce biçimleriyle sağlıklı bir şekilde yüzleşilmesi önem kazanmaktadır. Bu tür bir karşı koyma stratejisi büyük oranda olumlu duygusal değişimler sağlar.

Önceki yazımızda da bahsettiğimiz üzere, otomatik düşüncelerin arkasında “ara inançlarımız” vardır. Ara inançları biraz açacak olursak; bunlar kişi tarafından dile getirilmese de kişi bunlara çoktan inanmıştır. Bu inançlar kişinin davranışlarını düzenlemektedir. Ara inançlar hayat boyu taraflı değerlendirme yaparak sizde kalıcı hale gelebilir. –meli, -malı gibi ya da –se, -sa gibi koşullu ve kurallar bütününden oluşan düşüncelerdir.

Kısacası ara inançlar olayların arasındaki bağları oluştururlar. Örneklerle bunlara bir bakalım, sizde benzerleri var mı acaba?

  • “Reddedilmek acı verici ancak insanlardan uzak durursam reddedilmekten da kaçınırım.”
  • “Karşımdakinin surat asması, benim hata yaptığımı düşünüyor demektir.”

Bahsettiğimiz bu ara inançların ve düşünce yapımızın temelinde “temel inançlar” vardır. Bunlar bizim zihinsel yapı taşlarımızdır. Sert, zorlayıcı ve genelleyicidirler. Kişinin zihninden sözcükler veya görüntüler şeklinde geçen en yüzeydeki otomatik düşüncelerin aksine temel inançlar, çevresel koşullardan etkilenmezler.

Temel inanca bir örnek; Mehmet, araba alacaktır. Arabalar hakkında bilgi sahibi değildir. Ancak arabadan çok iyi anlayan arkadaşından yardım istemez. Yardım isterse kendisinin yetersizmiş gibi görüneceği inancına sahiptir. Bu Mehmet için sadece bir örnek. Aslında Mehmet buna benzer “yetersizlik” temel inancını her olayda ateşleyebiliyor. Bu inanç Mehmet’te farklı şekillerde de ortaya çıkabiliyor. Ama Mehmet bunun kesinlikle nedenini bilemiyor, bu davranışının açıklamasını yapamıyor, bu şekilde davranmak onun doğrusu olmuş. İşin en ilginç yanı, Mehmet bu şekilde davrandığının farkında bile değil.

Bilişsel Davranışçı Terapi modelinin üstadı Aaron Beck, bu temel inançları 3 başlık altında toplamıştır: Çaresizlik, sevilmeme ve değersizlik.

Şimdi, en başa, otomatik düşüncelere dönelim. Bir olay ya da durum karşısında sizin saptayabileceğiniz bir otomatik düşünceniz var mı?

OLAY: Dersi dinliyor ama…

TEMEL İNANÇ: Yetersizlik

ARA İNANÇ: Beceriksiz olmak korkunç, beceriksizliğin ilacı çok çalışmaktır, çalışsam da anlamam.

OTOMATİK DÜŞÜNCE: Anlamayacağım, ben aptalım, beceriksizim.

Yukarıdaki örnekten yola çıkarak sizler de otomatik düşüncelerinizi ve kurallarınızı saptamaya çalışabilir ve mail adresimden isminizi saklı tutarak benimle paylaşabilirsiniz. Doğruluğunu, çarpıtılmışlığını ve işlevselliğini beraber tartışalım.

Son olarak; danışanlarımızın inançlar hakkında şunu iyi bilmeleri gerekir;

  • Bu düşünceler aslında gerçek değil, sadece fikirdir.
  • Buna güçlü şekilde inansam, hatta doğruymuş gibi hissetsem de bu fikirler çoğunlukla yanlış olabilir.
  • Doğruluğu ya da yanlışlığı tartışılabilir.
  • Geçmişteki olumsuz deneyimlerden kaynaklanıyor olabilir.

Terapist ile danışan kişi işbirliği yaparsa, çeşitli teknikler ve stratejiler uygulayarak zaman içerinde bu temel inançları, ara inançları ve otomatik düşünceleri fark edebilirler. Böylelikle danışan kişi kendini daha gerçekçi değerlendirme imkanı bulur.

Ulaşmak isteyenler için E-posta adresimi buraya bırakıyorum: brhntdn_celik@hotmail.com

Yorumlar (5)
Kadir Yılmaz 1 yıl önce
Yolun açık olsun KARDEŞİM.
Uzman Aile Belgin Turan 1 yıl önce
Sevgili meslektaşım, insan davranışlarını anlama ve açıklama üzerine ne kadar yol kat edilmiş.. Ellerine, yüreğine sağlık. Görüşmek üzere. Sevgiler.. Selamlar
Fatma 13 ay önce
Sanat mı??? İnsan makineleşmiş bir varlıktır artık. Hiçbir çağda insanı anlamak bu kadar kolay olmamıştı. Bu yüzden "sanat" da mümkün değil.
... 13 ay önce
Sanatın kavramsal olarak açıklamasından yola çıkacak olursak... İnsanın anlam arayışı paradigmasında bu kavramsal tanımla paralel doğrultuda olduğunu düşünüyorum.
Şahin... 13 ay önce
Güzel noktalara değinmiş siniz. Devamını bekliyoruz kardeşim.

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

-5°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Göztepe 19 25
10. Antalyaspor 19 25
11. Malatyaspor 18 24
12. Sivasspor 18 23
13. Başakşehir 19 23
14. Konyaspor 19 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. Leicester City 19 38
2. M. United 18 37
3. Man City 17 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Sevilla 18 33
5. Villarreal 18 32
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 18 27
8. Cádiz 19 24
9. Celta de Vigo 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 18 22
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12
Namaz Vakti 20 Ocak 2021
İmsak 06:31
Güneş 07:59
Öğle 13:05
İkindi 15:37
Akşam 18:00
Yatsı 19:22

Gelişmelerden Haberdar Olun

@