DOLAR
7.3665 -0.40
EURO
8.9421 -0.16
ALTIN
442.784 -0.74
BIST
1552 -1.08
-4°
26.10.2020, 13:58 27

Uçan Ekonomi

Çocukluğumda bir filmde izlemiştim. Sahne Şöyleydi: Uçan bir şey vardı, kalabalık içinden birisi, “Şu uçan şey de ne böyle?” diye sorduğunda birisi “ uçak” dedi, birisi “hayır o kuş” dedi, sonra birisi daha da yüksek sesle “ hayır, hayır o Süpermen” dedi. Bu sahneyi bugüne uyarlarsak şöyle olacağını tahmin ediyorum. Birileri uçan bir şey var diye haykırsa, kalabalıktan biri “ dolar” der, birisi “hayır o altın” der, birisi “Euro” der ama son sözü iktidar söyler ve şöyle der: “ Hayır, hayır uçan şey Ekonomimizdir.”

Peki, gerçekte uçan şey nedir, buna birlikte bakalım.

Her şeyden önce birkaç şeyi bilmemiz gerekiyor. Para birimleri, kıymetli maden, endeks, karşılıksız para…

Bir ülkenin para biriminin değerini, dünya pazarındaki nüfuzu, üretim odaklı bir ekonomi olması ve basılan paranın karşılık buluyor olması belirler. 2008 yılında Amerikan Merkez Bankası (FED), karşılıksız dolar basarak piyasaya sürmüştü ve dolar endeksi düşmüştü. Ama sonra çeşitli yollarla piyasadaki parayı çekmiş ve dolar endeksi tekrar yükselmişti. Bununla da kalmayıp birçok ülkede ekonomik olarak kötü etkilemişti. Bu etki Türkiye’de daha fazla olmuştu. Sebebini bugünkü yaşanan olaylar üzerinden ifade edeyim. Aynı yöntemle 2019 yılından bu yana FED tekrar piyasaya dolar bastı. Bu dolarların ise piyasada bir karşılığı olmadığı için dolar, altın ve birçok para birimi karşısında değer kaybetmektedir. Dolar endeksi dediğimiz şey Doların. Euro, Yen, Pound, İsviçre Frangı, İsveç Kronu ve Kanada Dolarından oluşan sepete karşı değerini ifade eder. Ve Dolar Endeksi bugünlerde 92-94 bandında seyretmektedir. Oysaki 4-5 ay önce 100-105 bandında idi. Bu kadar değer kaybeden dolar nasıl oluyor da TL karşısında 7 TL’nin üzerinde bir karşılık buluyor? “Nasıl bu kadar değer kazanıyor?” demiyorum dikkat edin. Çünkü Dolar değer kazanmıyor. Olan şey TL’nin değer kaybıdır. Şimdi birçok para birimi, Dolar karşısında değer kazanırken TL Neden kaybediyor? Şimdi de bu konuya açıklık getirelim. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)’nin akçeleri ve kârının hazineye devredilmesi sonucu bir daralma yaşandı. Merkez Bankasının faiz indirimleri ve özellikle kamu bankalarının vermiş oldukları krediler ve bu kredilerin dönüşünün olmaması bankaları zora soktu. Piyasanın ihtiyaç duyduğu nakit, Merkez Bankası tarafından basıldı ama altın ve dolar rezervi olmadan yani karşılıksız bir şekilde piyasaya sürüldü. Ve bu karşılıksız para, TL’ye değerini kaybettirdi. Bununla birlikte çalkantılı bir piyasanın olması, üretimin olmaması, siyasi iradenin müdahalesine maruz kalan bir Merkez Bankası olunca ülke ekonomisi ciddi çalkantı içine girdi. Dolayısıyla TL’nin değer kaybı, USD (Doların) değer kaybından daha fazla olmuştur.

TL’nin altın karşısındaki durumu ise biraz daha farklıdır. Altının değer artışı yukarıda ifade ettiğim gibi piyasaya sürülen doların karşılığı olacak düzeyde altın rezervin olmamasıdır. Bu durum doların değerini düşürmekle kalmadı “uluslararası altın avı” başlamasına sebep oldu. Piyasadaki altınlar toplanmaya başlanınca altın fiyatlarında yükseliş yaşandı. Sonuç olarak altın fiyatındaki artış Küresel bir artıştır. Fakat TL’nin hem dolar (USD) karşısındaki değer kaybı, hem de altının TL karşısında değer kazanması Merkez Bankasını Swap işlemlerine ve faiz artışlarına sevk etmiştir. Swap işlemlerin çözüm olmaması, üretimin gerçekleşmemesi ve faizlerdeki düzensiz değişimlerin doğurduğu sorunlar Türkiye Ekonomisini çıkmaza sokmaktadır.

Son olarak bu durumdan çıkmanın çözüm yolu nedir? Sorusuna cevap vererek yazımızı tamamlamış olalım. Günümüz Türkiye’si ekonomik sistemi, Borca Dayalı Para Sistemi (BDPS) ‘dir. Yani devlet ayakta kalmak için borçlanma yolunu seçiyor ve borçlanmanın bir kısmı Döviz (Euro ve USD) ile yapılmaktadır. Hem iç borçlanma hem dış borçlanmada yüksek faiz uygulanmaktadır. Kurdaki en ufak kıpırdama ve yükseliş borç yükünü arttırıyor ve ödemede gecikmeler yaşanıyor. Bu itibar zedelenmesi ve güvensizlik ortamı ekonomiyi zora sokuyor. TCMB, mevcut durumdan kurtulmak için çözümü faiz artırmakta buldu. TCMB’nin Ortalama Fonlama Maliyetine baktığımızda faiz artırımı yapıldığını görebiliyoruz. Hükümet ise kötü ekonomik durumu örtbas etmek için enflasyon sepetinde maliyeti artan kalemlerin, sepetteki etkisini azaltarak enflasyon oranı düşürmeye çalışıyor. İşsizlik artıyor ve bu artışı gizlemek için de kısmi çalışma ödenekleri verilerek işten çıkarmayı önlemeye çalışıyor. Balon şişirmek yerine ekonomiyi şişirmek gibi bir hata yapılıyor ve krizin derinliği artıyor. Aynı zamanda kurlardaki dengesizlik artmaya devam ediyor. Çözüm ise yapısal bir reform ile mümkündür. Yani borçlanmanın yerine alternatif bir para bulma yöntemi seçilmelidir. Bu durum siyasi iktidarın pek seçeceği bir tercih değildir. Çünkü oy kaybına sebep olacaktır. Yine de bu tercihi/riski seçmek, hem döviz kurları düşmesi hem de enflasyon etkisinden kurtulmak için tek yoldur.

Yapısal Reformlar ve etkilerine başka bir yazımda değineceğim …

Yorumlar (0)

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

-4°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Hatayspor 19 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 19 24
13. Sivasspor 18 23
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 18 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Getafe 18 23
11. Celta de Vigo 19 23
12. Levante 18 22
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 19 12
Namaz Vakti 21 Ocak 2021
İmsak 06:31
Güneş 07:59
Öğle 13:05
İkindi 15:38
Akşam 18:01
Yatsı 19:23

Gelişmelerden Haberdar Olun

@