Zamanın Tanığı: Kemalpaşazade ve 1509 İstanbul Depremi

Kemalpaşazade'nin gözünden 1509 İstanbul Depremi

TARİH 26.10.2020, 16:14 27.10.2020, 16:15
Zamanın Tanığı: Kemalpaşazade ve 1509 İstanbul Depremi

Kemalpaşazâde, 11 Eylül 1509 tarihinde yaşanan Büyük İstanbul Depremi sırasında, bir yıl önce atandığı İstanbul Sahn-ı Seman medresesinde müderrislik yapıyordu. Yaşananları kendi gözlemiyle Tevârîh’inin 8/2’nci defterinde anlattı ve bir din adamı olması dolayısıyla, olan bitenlere kendi manevî hissiyatı ile dünya görüşünü yansıttı. Zamanın Tanığı’nın söylediklerini hiçbir yorum eklemeden, günümüz dilinde aktardık:

“Ulu Kostantiniye’deki Büyük Zelzelenin Anlatılması

Sözü geçen yılın Cemaziyelevvel’inin yirmi altıncı gecesi ki, Se-şenbe gecesidir [11 Eylül 1509, Salı], İstanbul’da büyük zelzele gerçekleşip yerküreye velvele bıraktı. Önce bir büyük gürültü patırtı kopup akabinde sarsıntılar şiddetlendi ve uzadı, nice konak ve kasırları yıktı. Hak Teâlâ eksiksiz kudretinden şu bir araya gelmiş imansızlar olan yeryüzünün bazı zararlı kimselerinin şüphelerini yok etmek için kıyamet korkusunu görünür kıldı. Ulu camilerin ve çokça mescitlerin minareleri düşüp, kubbeleri bulut kubbeleri gibi parça parça olup, şen ve bayındır Kostantiniye’nin birçok yerleri yıkılıp gitti. Yıkılan binalar altında nice insanlar kalıp, başları ayakları parçalanıp taş ve toprak içinde sıkıştı kaldı. Damlar duvara takılıp, taş ve tahta birbirine sıkışıp, altında niceleri ölmeden gömüldü kaldı. Hayli zamandan sonra bazısını kazıp taş toprak arasından çıkardılar, [bu kimseler] henüz diri idi, amma bet beniz gitmiş, hayretinden kendini dağıtmış, sanki mezarda yatanların biri idi. Nicelerin uykudan gözü açılmadan ecel eli ağızlarını kapadı, ne kabri kazıldı ne kefeni dikildi, ne kimse üstlerini örttü ne de gömdü.


 

O büyük felakette şunlar ki, damı yıkılırken uyandılar, ansızın kıyamet koptu, gökler başlarına yıkıldı sandılar:

Kadın-erkek, genç ve yaşlı, o hadisede telef olan, kaza yayından atılan helak edici oka hedef olan bin kişi vardı, belki fazla idi. Yıkılıp harap olan evler, mescitler ve kiliseler üç binden çoktu. Çatısı, kapısı ve ocağı, penceresinin camı ve minarelerinin şerefeden yukarısı yıkılanların haddi hesabı yoktu.

Azdı çün halk, Vâhid-i kahhâr
Eser-i kahrini idüb izhâr
Rûm mülkine zelzele saldı
Rûm mülkine velvele saldı
Havl ile toldı içi bahr-i berrün
Üstine geldi altı nice yerün
Hâli halkun olub harâb u yebâb
Ol gice oldu sanki yevm-i hesâb

(“Halk azdığı için eşsiz Kahhar (Allah), kahır eserini gösterip Anadolu ülkesine zelzele ve velvele saldı. Kara ve denizin içi korkuyla doldu. Nice yerin altı üstüne geldi. Halkın hâli harap ve viran oldu. O gece sanki hesap günüydü.”)

O hüzün gecesinde halk sersemleşip azap ateşinin kıvılcımlarının sıcaklık ve hararetinin korkusuyla çok kişiler gaflet uykusundan uyandılar.

Erkek ve dişi her kişi şaşkın ve perişan olup her ne kadar güvenilmez, duygusuz ve isyankâr var ise günahlarından tövbe ile dönüp uslandılar.
Anılan şehir açıklanan biçimde harap olup Saray-ı Âmire’nin [Topkapı Sarayı] dairesinde olan sağlam duvarlarda ve şerefli haremde olan binalarda dağılma oluştu. Kasırlarının rahatlık veren alanlarından Devletli Padişah’ın ıtırlı gönlüne konan ümitsizlik tozu keder ve teessür verdi.

Gördi çün şehr ü zelzele hâlin
İtdi ihrâc arzun iskâlin
Taht-gâhı koyub hemân ol ân
Cânip-i Edirne’ye oldı revân

(“Şehrin ve zelzelenin hâlini gördüğü için, arzın yükünü dışarı çıkardı. Hemen o an başşehri bırakıp Edirne tarafına yola çıktı.”)

Hisarın ve saray duvarlarının onarılmaya ihtiyaç olan yerleri tamir olunsun diye kullar arasındaki becerikli esnafa ve çevre beldelerden amelelere hazır olmaları emrolundu.

Emr-i âlîşâna idüb imtisâl
Akdı erbâb-ı binâ deryâ-misâl

(“Şanlı emre uyup bina ustaları derya misali aktı.”)

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Alanyaspor 14 24
5. Fenerbahçe 13 23
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 13 10
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 13 30
2. Man City 13 29
3. Liverpool 13 28
4. West Ham 13 23
5. Arsenal 13 23
6. Wolverhampton 13 20
7. Tottenham 12 19
8. M. United 13 18
9. Brighton 13 18
10. Leicester City 13 18
11. Crystal Palace 13 16
12. Brentford 13 16
13. Aston Villa 13 16
14. Everton 13 15
15. Southampton 13 14
16. Watford 13 13
17. Leeds United 13 12
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 13 9
20. Newcastle 13 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 14 33
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Espanyol 15 20
10. Valencia 15 19
11. Osasuna 14 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Cádiz 15 12
18. Elche 14 11
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
Namaz Vakti 29 Kasım 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı

Gelişmelerden Haberdar Olun

@