DOLAR
8.5400 -0.10
EURO
10.3502 -0.13
ALTIN
504.381 +0.59
BIST
1431 -0.83
14°

Tarihin Bilimsel Mektupları: Bîrûnî ve İbn Sînâ Mektuplaşması

TARİH 25.10.2020, 18:22
Tarihin Bilimsel Mektupları: Bîrûnî ve İbn Sînâ Mektuplaşması

Bir üniversite bahçesinde iki genç hayal edelim. Nelerden bahsediyor olabilirler?

Ya da bir zaman makinesindeymiş gibi az daha gerilere, on birinci yüzyıla gidelim. Halife Me’mûn’un yaptırmış olduğu medresenin bahçesinde karşılaşmış birisi on yedi ve diğeri yirmi dört yaşında iki genç. Ve daha sonra ikisi arasında yazılmış, çağlar sonrasına ulaşan mektuplar. Neler konuşulmuş olabilirdi?

Bilim tarihi içerisinde bir yolculuğa çıkmaya niyetleniyorsak, hepsi birbirinden etkileyici muhteşem insanlarla karşılaşmaya ve onların zekalarına hayran olmaya hazırız demektir. Aynı zamanda etkileyici hikayelerinin bir süre tesirinde kalmaya da… Bu hikaye, az evvel de bahsettiğimiz gibi on birinci yüzyılda bir medresede başlıyor. Astronomi, matematik, doğa bilimleri ve coğrafya gibi alanlarda eserler veren bir dehanın, Bîrûnî’nin, yine çalışmalarıyla bugün hâlâ takdirle andığımız İbn Sînâ ile karşılaşmasıyla. Küçük yaşlarda bilime ilgisi başlayan Bîrûnî yaşadığı devirde çalışmaları ile Gazneli Mahmut’un dikkatini çekiyor. Hatta öyle ki hükümdar Hindistan’a yaptığı seferlerde bu bilim insanını yanında götürüyor. Fakat bu seferler Bîrûnî için bilimsel çalışmalarını geliştirebileceği bir fırsata dönüşüyor. Mesela, azmi ve merakı bu seferler sırasında Hint matematikçilerinden trigonometriyi öğrenmesine vesile oluyor. Bununla da kalmıyor elbette. Gökyüzü gözlemleri için çeşitli aletler üretiyor ve üzerinde çalıştığı alanlarda pek çok ilke imza atıyor.

Tekrar o güne, iki dehanın karşılaştığı ana dönelim. Küçük yaşlarda geometri, aritmetik, felsefe, tıp gibi konularda araştırmalar yapmış, bilim tarihi yolculuğunda sıklıkla başarılarıyla karşımıza çıkan bir başka deha ile tanışma… Düşünün ki henüz on altı yaşındayken tecrübesine başvurulan bir hekimdir İbn Sînâ. Bîrûnî ve İbn Sînâ’nın karşılaşması, belki de bütün bilim tarihçilerinin gerçekleştiremeyecekleri bir hayallerinin gerçekleştiği, hatta belki kıskanarak seyrettikleri bir andır. Hatta bilim tarihçilerinin yanı sıra merak eden, bazı soruların çözümleri için uzun uzun derinlere dalan herkes için daha da kıskanılacak olan, iki deha arasında cereyan eden mektuplaşmadır. Zira büyük bilim insanı Bîrûnî’nin de zihninde çözümleyemediği sorular vardır. O, cevap almak, merak ettiği şeyler hakkında tartışmak üzere İbn Sina’ya on soruluk bir mektup yazmış, başarılı hekim onun bu sorularını kendisi de ifade ettiği üzere kısa ve hızlı şekilde yanıtlamıştır. Böylesi muazzam bir diyalogdan bize, maddelerin dönüşümüne, evrenin niteliğine, gök cisimlerinin hareketlerine ilişkin kıymetli tartışmalar ve ayrıca dönemin iki önemli bilim insanının fikirleri hakkında pek çok bilgi ulaşmıştır. Bu mektuptan günümüze ulaşanların en kıymetlisi ise 27 yaşındaki parlak deha Bîrûnî’nin, yaş ve tecrübeye yönelik önyargılardan muaf şekilde 16 yaşındaki başarılı hekim İbn Sinâ ile tartışabilmesi, dahası onu “fazıl bir delikanlı” olarak anmasıdır.

Siz de hem üzerinde konuştukları konulara dair hem de dönemin bilimsel ortamının ne kadar verimli olduğuna dair bizi bilgilendiren bu mektubun ayrıntılarına ulaşmak isterseniz Türk Tarih Kurumu Yayınlarından çıkan, Beyruni’ye Armağan adlı eseri edinebilirsiniz.

Topkapı Sarayı Kütüphanesi III.Ahmed Koleksiyonu 3505 Biruni  el-İstî’âb

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

14°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Namaz Vakti 17 Haziran 2021
İmsak 03:17
Güneş 05:12
Öğle 12:54
İkindi 16:52
Akşam 20:26
Yatsı 22:13

Gelişmelerden Haberdar Olun

@