DOLAR
8.0955 -0.32
EURO
9.6942 -0.01
ALTIN
451.065 +0.01
BIST
1409 +2.25
11°

Tarihi inşa eden ruh: Zihniyet atılımı ve mânevî güç

Medrese ve tekke, İslâm medeniyetinin, özellikle de medreseden beslenen Batı'da ise üniversite, Batı uygarlığının atılım yapmasını sağlayan zihniyet devrimlerinin kaynaklarıdır. Biz, yeniden tarihte bir varlık göstereceksek, tarihin yapılmasında belirleyici roller üstleneceksek, mânevî (entelektüel, kültürel, ahlâkî, estetik) güçten beslenecek ve maddî gücü besleyip harekete geçirecek köklü bir zihniyet devrimi gerçekleştirmek, bunun için de güçlü bir maarif sistemi geliştirmek zorundayız. Bunun başka yolu yok.

TARİH 06.03.2021, 10:43
Tarihi inşa eden ruh: Zihniyet atılımı ve mânevî güç

“Türkiye eksenine doğru” başlıklı geçen haftaki yazımda, Türkiye’nin bin yıllık dünya tarihinde nasıl sadece İslâm tarihini şekillendiren koruyucu bir aktör olmadığını, aynı zamanda dünya tarihine yön veren hem kurucu, hem de konumlandırıcı küresel bir eksen olduğunu çeşitli tezahürleriyle, çeşitli açılardan göstermeye çalışmıştım.

Türkiye’nin dün olduğu gibi yarın da tarihin akışını şekillendirecek bir eksen konumuna gelebilmesinin birincil şartı, maddî atılım değil, mânevî derinleşme ve zenginleşme yolculuğuna çıkabilmesidir.

Maddî güç, özelde bir toplumun, genelde bir medeniyetin bedenini oluşturur, mânevî güç ise ruhunu. Ruhunu koruyamayan bir toplum ve medeniyet hem varlığını koruyamaz hem dışardan gelecek teorik ve pratik saldırılara direnmesini sağlayacak direnç noktalarını canlı, diri tutamaz, hem de insanlığa bilim, düşünce, sanat, ahlâk, estetik ve siyasette insanlığın önünü açacak medeniyet atılımları sunamaz.

Tarih ruh atılımlarının eseridir

Tarih, ruh atılımlarının eseridir. Ruh atılımları da hayatın bütün alanlarında insanlığın önünü açacak büyük fikirleri geliştiren, büyük adımları gerçekleştiren bilge kişilerin, ruh adamlarının...

Büyük sanatçılar, düşünürler, ilim, irfan ve hikmet adamları bu bilge kişilerin en bilinen örnekleri. Ama bu bilge kişilerin, ruh adamlarının zirvesini peygamberler (a.s.) oluşturur. Peygamberler, hayatın temel varoluşsal / ontolojik meselelerine köklü cevaplar sunan; dahası bununla yetinmeyen, aynı zamanda bu temel ilkeler ışığında, hayatın maddî yapılarının temellerini de atan öncülerin öncüleri olarak tarihe yön veren kişilerdir. İnsanlığın, maddî ve mânevî atılımların kaynağı peygamberlerdir. O yüzden insanlığın ilk muallimleri de onlardır.

Madde ve mânâ planındaki dengenin kurulması, insanca bir dünyanın inşasının birincil şartıdır. Kozmolojik tasavvur diyebiliriz buna. Kozmolojik tasavvur yok olduğunda, mânâ boyutu aşınmaya başladığında, maddî boyutun hâkim olması, bunun da hayatın her alanda kargaşanın hükümfermâ olmasıyla, gücün kutsanmasıyla, niceliğin hükümranlığıyla ve insanın; araçların, güç üreten makinaların kölesine dönüşmesiyle sonuçlanır.

Neticede ortaya manzara, dünyanın cehenneme dönüşmesidir, kaçınılmaz olarak.

Bu cehennemden veya bu cendereden tek çıkış yolu var insanlığın önünde: İnsanı maddî güçlerin, araçların, makinanın kölesi hâline getiren niceliğin/kemiyetin uygarlığı uygar barbarlıklarına son verecek, insanca bir dünyanın kurulmasına imkân tanıyacak, Allah, insan ve kâinat arasında bozulan ontolojik hiyerarşik dengenin insanı ilahlaştıran sapmasını nihayete erdirerek ontolojik dengeyi yeniden tesis edecek bir medeniyet mefkûresi ışığında zihniyet devrimi gerçekleştirecek uzun soluklu ve köklü adımlar atacak bir yolculuğa çıkmaktan geçer bu.

Bu yazıda bu zihniyet devrimini maddî güç ve mânevî güç kavramlaştırmaları ekseninde nasıl gerçekleştirebileceğimizi göstermeye çalışacağım.

Eğitimde, kültürde, medyada, gençlikte ve şehircilikte medeniyet dinamiklerimiz doğrultusunda devrim niteliğinde adımlar atmazsak geleceğimizi teminat altına alamayız. Yeniden Türkiye Ekseni inşa edebilmemizin olmazsa olmaz şartları bunlardır. Bu şartlar, aslında bir zihniyet atılımının dinamiklerini oluşturur.

Burada köklü bir zihniyet inkılâbından söz ediyorum aslında. Zihniyet devrimleri, maddî atılımlardan ziyade ruh atılımlarıdır. Önümüzdeki süreçte yoğunlaşmamız gereken asıl mesele, ülkemizin ve bölgemizin geleceğini yeniden bizim şekillendirecek bir konuma ulaşabilmemiz için üzerinde derinlemesine kafa yormamız gereken yakıcı mesele bu olmalıdır.

Kriz zamanlarında da, inşa zamanlarında da mânevî güç kilit rol oynar 

Tarihte insanlığın önünü açan, köklü, kalıcı büyük atılımlar, maddî atılımlar değil, mânevî atılımlardır.

Burada unutulmaması gereken hayatî nokta şu: Bir medeniyet hamlesinin kaynağı da, medeniyetin zaman zaman yaşayabileceği büyük krizleri aşabilmesinin kaynağı da işte bu mânevî güç, mânevî kaynaktır.

Mânâ kelimesi ile mânevî kelimesi aynı köke aittir, aynı kökten gelir ve bizi de aynı köke yönlendirir.

Unutmayalım: Kök, gök-ekini bir meyvedir; gökten gelir, bizi yeniden göğe yönlendirir...

Mânevî güçten söz ederken, bir toplumun, dolayısıyla o toplumun ait olduğu medeniyetin bütün zihin, fikir ve sanat, ilim, irfan ve hikmet yolculuklarını ve dünyasını ihata eden, besleyen, yeşerten derûnî bir muhitten (bir tür habitustan) ve zihniyet haritasını işaret, ifade ve inşa eden çok katmanlı bir kaynaktan söz ediyorum.

Başka bir ifadeyle mânevî güç, atılım yapmasını mümkün kılan zihniyet ve maarif inkılâplarının hayata geçirilmesini sağlayan yegâne varoluş şartıdır.

Sözün özü, bir toplumun, dolayısıyla o toplumun mensup olduğu medeniyetin ruhudur, ruh atılımlarının kaynağıdır mânevî güç.

Öte yandan, özelde bir toplum, genelde bir medeniyet, kriz yaşadığı zamanlarda krizin anlaşılmasını, anlamlandırılmasını ve aşılmasını sağlayacak hayat bahşedici su, işte bu mânevî kaynaktan fışkırır yine.

Mânevî güçlerini yitiren toplumlar, maddî bakımdan ne kadar güçlenirlerse güçlensinler, son tahlilde, varlıklarını bile sürdürmekte zorlanırlar.

Bir toplumda maddî atılımlar, mânevî atılımların önüne geçerse, o toplum önce yanıltıcı, ayartıcı bir zafer sarhoşluğu yaşar, sonra yalpalar, maddî güç mânevî gücü ıskalar, yok sayar ve yutar...

Mânevî güç: enfüs'ten âfâk'a çok katmanlı keşif ve inşa yolculuğu... 

Fussilet Sûresi 53. Âyette, Rabbimiz, bizden, Allah'ın âyetlerini okuyabilmemiz için enfüste (iç'e doğru) ve âfâkta (dışa doğru) yolculuk yapmamızı ister.

Enfüs, dikey eksendir; âfâk, yatay eksen.

Mânevî güç, bir medeniyetin yaratıcı ruhunu, dolayısıyla dikey eksenini oluşturur. Maddî güçse, kurucu iradesini, dolayısıyla yatay eksenini.

Maddî gücün sunacağı kurucu iradenin kaynağı da mânevî güçtür.

Maddî gücünüz ne kadar büyük olursa olsun eğer sözünü ettiğim derinlikte bir mânevî gücünüz yoksa maddî güç en güçlü olduğu, zirve noktasına ulaştığı zamanda, bir medeniyet, bir kriz anında, içerden çöker paldır küldür...

Maddî gücü var eden dinamikler, aynı zamanda her şeyi yerle bir ederek yok eden dinamitlere dönüşür.

Bu kaçınılmazdır. Maddî güç, azmanlaştırır ve adeta bir Frankenstein gibi kendisini var eden gücü vurur, ilk kriz ânında.

Maddî gücü yetersiz bir medeniyetse kalıpsızdır ve bir türlü kurucu iradeye kavuşamaz, yalpalar, kolay kolay ayağa kalkamaz, toparlanamaz ve büyük hamle yapamaz.

Bir medeniyetin med ve cezir hâlleri... 

Bir medeniyet, mânevî güçle maddî gücün med-cezirinden doğar.

Mânevî güç, bir medeniyetin med hâlidir; maddî güçse cezir hâli.

Bir medeniyet mânevî güçle gelir (med hâli) yeşerir. Maddî güçle ise boy verir (cezir hâli).

Bütün medeniyet atılımları, önce zihinde başlar, zihni ve zihniyet dünyasını inşa eder. Hayat bulur. Gelişir. Kökleşir.

Sonra hayat olur ve kök salar, sonra da hayat sunmaya ve dal-budak salmaya başlar.

Maarif sistemi: zihniyet devriminin anahtarı 

İşte mânevî gücün hayat bulmasını, kökleşmesini; maddî gücün mânevî güçten aldığı ışıkla kök salmasını sağlayan zihniyet devrimi, derûnî mânevî güçten, mânevî kaynaktan beslenen maarif sisteminin inşasıyla imkân dâhiline girer.

Maarif sistemi, ilim, irfan ve hikmet yolculuklarının güzergâhlarını belirler, yapıtaşlarını döşer.

Maarif, eğitimden çok daha kapsamlı ve derinlikli bir bilme (ilim), bulma (irfan) ve olma (olma) yolculuğudur. Hücurat Sûresinde dillerin, ırkların, âlemlerin birer âyet olarak zikredilmesi, bu âyetlerin (işaretlerin) okunmasının “li-teârefû” sırrına bağlı olduğunun hatırlatılması önemli.

Marifet, maarif ve irfan mefhumlarıyla aynı kökten (a-re-fe kökünden) gelen bu mefhum, tanıma, idrak etme, nüfûz etme, tanış olma, tanıdığı şeyle bütünleşme anlamlarına gelir. Maarif, sadece kuru bir bilgilenme / bilgilendirme çabası değildir. Kişinin kendini bilmesi, kendini bulması ve kendi olması çabasıdır. Tarihi yapan insanlar, bilge insanlar, bu üç süreci gerçekleştiren ve bunlara ilâve olarak kendini aşma ve başka dünyalara, ötelerin ötesine ulaşma yolculuklarını yapan ayrıksı, sıra dışı insanlardır. Sıra dışı ama sınır dışı olmayan, kabına sığmaz öncü kişiler.

Bütün büyük medeniyet atılımları zihniyet atılımlarıdır. Bütün zihniyet atılımlarının anahtarı da bu çok yönlü bilme, bulma ve olma yolculuklarını mümkün kılan maarif sistemidir.

Greklerde de, Çin, Hint medeniyetlerinde de, modern Batı uygarlığı tecrübesinde de, İslâm medeniyetinin yaptığı atılımların gerisinde de hep ilim, düşünce, sanat, siyaset, iktisat ve ahlâk yolculuklarını mümkün kılan zihniyet devrimlerine imkân tanıyan maarif atılımlarıdır.

Medrese ve tekke, İslâm medeniyetinin, özellikle de medreseden beslenen Batı'da ise üniversite, Batı uygarlığının atılım yapmasını sağlayan zihniyet devrimlerinin kaynaklarıdır.

Biz, yeniden tarihte bir varlık göstereceksek, tarihin yapılmasında belirleyici roller üstleneceksek, mânevî (entelektüel, kültürel, ahlâkî, estetik) güçten beslenecek ve maddî gücü besleyip harekete geçirecek köklü bir zihniyet devrimi gerçekleştirmek, bunun için de güçlü bir maarif sistemi geliştirmek zorundayız. Bunun başka yolu yok.

Bizim mânevî gücümüzün ve kaynağımızın meyvesi medrese ve tekkenin özünü özümseyerek, Batı'daki üniversiteden de beslenerek kendi maarif sistemimizi inşa edemediğimiz sürece, attığımız maddî atılımların toplumun sekülerleşme / dünyevîleşme katsayısını artırarak, ruhsuzlaştırarak sonuçta bizi vuracağını asla unutmayalım, asla!

O yüzden ‘zihniyet devrimi olmadan asla’ diyorum.

Zihniyet devriminin gerçekleşmesi için de düşünce, sanat, siyaset, ahlâk, estetik, medya gibi bütün alanlardaki faaliyetleri besleyecek maarif devrimi (yani bilme, bulma ve olma yolculukları) olmadan da asla diyorum.

Eğitimde, kültürde, medyada, gençlikte ve şehircilikte medeniyet dinamiklerimiz doğrultusunda devrim niteliğinde adımlar atmazsak geleceğimizi teminat altına alamayız. Yeniden Türkiye Ekseni inşa edebilmemizin olmazsa olmaz şartları bunlardır. Bu şartlar, aslında bir zihniyet atılımının dinamiklerini oluşturur.

Marifet, maarif ve irfan mefhumlarıyla aynı kökten (a-re-fe kökünden) gelen bu mefhum, tanıma, idrak etme, nüfûz etme, tanış olma, tanıdığı şeyle bütünleşme anlamlarına gelir. Maarif, sadece kuru bir bilgilenme / bilgilendirme çabası değildir. Kişinin kendini bilmesi, kendini bulması ve kendi olması çabasıdır. Tarihi yapan insanlar, bilge insanlar, bu üç süreci gerçekleştiren ve bunlara ilâve olarak kendini aşma ve başka dünyalara, ötelerin ötesine ulaşma yolculuklarını yapan ayrıksı, sıra dışı insanlardır. Sıra dışı ama sınır dışı olmayan, kabına sığmaz öncü kişiler.

Kaynak: GerçekHayat/Yusuf Kaplan

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

11°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Sivasspor 32 47
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 32 40
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 32 33
19. Gençlerbirliği 32 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 30 63
2. Adana Demirspor 30 58
3. Samsunspor 30 58
4. İstanbulspor 30 54
5. Altay 29 53
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 30 49
8. Tuzlaspor 30 44
9. Ümraniye 29 41
10. Bursaspor 29 40
11. Bandırmaspor 29 39
12. Boluspor 29 35
13. Adanaspor 30 34
14. Balıkesirspor 30 32
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 29 22
18. Eskişehirspor 30 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 30 48
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Brighton 31 33
16. Burnley 31 33
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Namaz Vakti 15 Nisan 2021
İmsak 04:36
Güneş 06:06
Öğle 12:54
İkindi 16:35
Akşam 19:32
Yatsı 20:56

Gelişmelerden Haberdar Olun

@