Yetmiş yedi yılda biten cami: Mekke Mescidi

Günümüzde Hindistan'ın en büyük camileri arasında gösterilen Mekke Mescidi, 1617 yılında Haydarabad ve çevresinde hüküm süren Kutubşahi Hanedanlığı'nın beşinci hükümdarı Muhammed Kuli Kutub Şah tarafından yaptırılmıştır.

DÜNYA 08.05.2021, 00:17 08.05.2021, 00:25
Yetmiş yedi yılda biten cami: Mekke Mescidi

Caminin üzerindeki kemer bezemeler Mekke'den getirilen toprak ve taşla yapılmış ve bu nedenle caminin adı 'Mekke Mescidi' olarak anılmaya başlamıştır. Yarım asırdan fazla süren inşası, farklı tasarlanmış mimari planı, zengin tarihi ve dini önemi ile Mekke Mescidi Haydarabad’ın en dikkat çeken merkezlerinin başında gelir.

Hindistan’ın Müslüman yoğunluklu şehirlerinden Haydarabad, köklü tarihi ve zengin kültürüyle göz kamaştırıyor. Şehri çepeçevre kuşatan tarihi doku ve anıt eserler geçmişten günümüze bir köprü vazifesi görüyor. Bunlardan biri hiç şüphesiz ‘Laad Pazar’da konumlanmış şehrin en büyük camisi Mekke Mescidi’dir.

16.yüzyılın başlarında Sultan Kuli Kutb-ül Mülk maiyetiyle beraber İran'dan Delhi'ye göç eder. Birkaç yıl sonra sultan ve maiyeti Hindistan'ın Dekkan bölgesine taşınır ve oradaki Behmeni Sultanlığı tarafından kendisine toprak verilir. Behmeniler dağıldığında Sultan Kuli Kutb-ül Mülk bağımsızlığını ilan etmiş ve 1518'de Golconda Kutub-Şahi Hanedanlığı’nın temellerini atmıştı.

Kutubşahiler’in beşinci sultanı Muhammed Kuli Kutub Şah, mimarların ve sanatçıların büyük bir hamisiydi. 1591 yılında Musi Nehri’ne yakın bir yerde günümüzdeki adıyla bilinen meşhur Haydarabad şehrini kurdu. Şehrini eşsiz bir güzellikte tasarlamak isteyen Sultan, dört bir yana haber salarak en iyi mimarların istihdam edilip şehrin inşa planının ortaya konulmasını istedi.

Sultan Muhammed Kuli dönemi, Kutubşahiler’in mimari anlamda zirve noktasına ulaştığı dönem olarak kabul ediliyor.

Bu dönemde Haydarabad şehri kurulmuş, şehrin iki sembol eseri Çar Minar ve Mekke Mescidi inşa edilmiştir.

Günümüzde Hindistan'ın en büyük camileri arasında gösterilen Mekke Mescidi 1617 yılında Haydarabad ve çevresinde hüküm süren Kutubşahi Hanedanlığı'nın beşinci hükümdarı Muhammed Kuli Kutub Şah tarafından yaptırılmıştır.

Kaynaklara göre caminin yapımında 8 bin kişi çalışmıştır.

Bu eşsiz eser, tam 77 yıl sonra 1694 yılında Babürlü Sultanı Evrengzib döneminde tamamlanabilmiştir.

Muhammed Kuli Şah caminin temelini atmış ve ilk taşını bizzat kendisi döşemiştir. Caminin üzerindeki kemer bezemeler Mekke'den getirilen toprak ve taşla yapılmış ve bu nedenle caminin adı 'Mekke Mescidi' olarak anılmaya başlamıştır.

 

10 bin kişiye aynı anda ibadet imkanı sunan cami, Hz. Peygamber’e ait bir saç teline de ev sahipliği yapmaktadır.

Yarım asırdan fazla süren inşası, farklı tasarlanmış mimari planı, zengin tarihi ve dini önemi ile Mekke Mescidi Haydarabad’ın en dikkat çeken merkezlerinin başında geliyor. İnşaatında kesilmiş büyük granit taşı kullanılmış ve Mekke'den geldiğine inanılan küçük kırmızı tuğlalar caminin orta kemerinin üzerinde konumlanmıştır. Camide 1803 yılından itibaren Asaf-Şahi hanedanına mensup nizamların (sultan) mezarları medfundur.

Caminin içinde on beş kemerli sütun bulunmaktadır ve beş koridora ayrılmıştır. Kur’an ayetleri ile süslenmiş kapılar ve kemerler heyecan uyandırmaktadır. Caminin ana gövdesi, granitten oluşan iki sekizgen sütun arasına sıkıştırılmıştır. Caminin iç merkezi 75 feet yüksekliğinde, 220 feet genişliğinde ve 55 feet uzunluğundadır. On beş kemer, caminin ana merkezi ile çatıyı tam olarak desteklemektedir. Ön avluyu kuşatan mermerden yapılmış bir su havuzu bulunmaktadır. Kutubşahi Hanedanlığı’nın mimari tarzını sergileyen çiçek motiflerinin yanı sıra caminin etrafını saran mimari kornişler estetik bir hava katmaktadır.

Caminin dikkat çeken bir diğer özelliği ise minarelerinin özgün yapısıdır. Sekizgen balkonlu köşe minarelerin yüksekliği düşüktür ve caminin parapet (çatı) seviyesinin üzerine çıkmamaktadır. Minare kubbeleri daha sonra Babürler tarafından eklenmiştir. Minareler kemerli bir galeri şeklindedir ve kubbeler ana gövdeye nazaran incedir.

Cami şehre gelen yabancıların en gözde ziyaret merkezlerinden biriydi. 17.yüzyılda Doğu’ya yaptığı gezileriyle tanınan Fransız seyyahı Jean-Baptiste Tavernier, görkemli Mekke Mescidi'nin yapım aşamasında Haydarabad'daydı. Mimarinin ihtişamıyla şaşkına dönen seyyah, seyahatnamesinde;

“Tamamlandığında tüm Hindistan'ın en büyüğü olacak olan bu muhteşem cami, inşa edilmeye başlanmasından bu yana yaklaşık 50 yıl geçti.” şeklinde ifade etmektedir.

Öte yandan Osmanlı döneminde yaşamış Eğirdirli Süleyman Şükrü Bey’in seyahatlerini konu alan ve 1900’lü yılların başında basılan ‘Seyahatü’l Kübra’ eserinde Haydarabad’dan bahsedilmekte ve şehirdeki en meşhur tarihi eserler arasında Mekke Mescid ile Çar Minar örnek gösterilmektedir;

Şehirde mevcut âsâr-ı atîkanın eşheri, Mekke Mescid ile Çar Minar ve Kal’a-i Gulkünde’nin Bala Hisarı’dır.

 

Caminin yapım süresinin uzaması ve bir türlü bitirilememesi üzerine çeşitli rivayetler vardır. Bu durumun temel sebebi olarak egemenlik nişanesinin göstergesi kabul edilen Cuma hutbelerinde okutulan isim tartışması gösterilmiştir. Şehir tarihçilerinin iddiasına göre Kutubşahiler’in egemenliği sırasında İran Safevi Şahlarının isimleri, Haydarabad'ın tüm camilerindeki Cuma vaazlarında özellikle belirtiliyordu.

Bu durum Hindistan’daki en büyük devlete sahip Babürlü sultanlarının tepkisine yol açmış ve Kutubşahiler’in ortadan kaldırılmasının nedenlerinden biri olarak Cuma hutbelerinde İran Şahı'nın (Safevi) isminin zikredilmesi gösterilmiştir. Babürlü Sultanı Şah Cihan bu duruma o kadar öfkeliydi ki, Kutubşahiler’e Cuma namazında İran Şahı’nın adını anmaması için bir mektup göndermiştir.

Tarihçi Abdulmecid Sıddık, ‘Golconda Tarihi’ adlı eserinde, Şah Cihan’ın “Safevi Şah’ının adının terk edilmesi ve Cuma hutbesinde ve sikkelerde kendi adının yer almasını” emreden sözlerini aktarmaktadır.

Şah Cihan döneminde uzun yıllar kuşatma altındaki Haydarabad’ı korumak için şehir sakinleri Golconda Kalesi'nin savunmasına koşarken Mekke Mescidi’nin inşaatı her zaman duruyordu.

Şah Cihan’ın oğlu Sultan Evrengzib döneminde Babürlerin egemenliği altına giren şehirdeki Mekke Mescidi, temelin atılmasından 77 yıl sonra bitirilebilmiştir.

Aradan geçen 500 yılda İran kökenli Kutubşahiler’den Babürler’e geçen ve yapımı tamamlanarak ibadete açılan Mekke Mescidi, günümüzde Haydarabad için tarihi, dini ve kültürel bir öneme sahiptir. 1979 İslam Devrimi'nden bu yana İran, Haydarabad’a özel bir ilgi göstermektedir. İran eski Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi, Haydarabad'ı ziyaret eden ilk İran Cumhurbaşkanı’dır (28 Ocak 2004), ancak cuma namazı kılmamıştır.

Şimdiki İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Haydarabad'ı ziyaret eden ikinci İran Cumhurbaşkanı olmasının yanında, Mekke Mescidi’nde Cuma namazı kılan ve hutbede cemaate hitap eden ilk İran devlet başkanıdır (15 Şubat 2018).

Haydarabad, İran'la beş asır öncesine dayanan kültürel, dini ve ekonomik bağlara sahip bir şehir olarak gösteriliyor.

Halihazırda Tahran yönetimi, Haydarabad’ın İsfahan modelinde planlandığını ve şehrin sembol eserleri Mekke Mescidi ile Çar Minar’ın mimarı açıdan İran kökenli olduğunu vurgulamaktadır. Dolayısıyla Haydarabad’ın kültürel eserleri siyasi açıdan propaganda malzemesi yapılabilmektedir.

Mekke Mescidi, Haydarabad mimarisinin Çar Minar ile en değerli iki parçasından biridir. Her yıl binlerce ziyaretçi, çarpıcı mimarisi ve ihtişamı için şehrin en kalabalık çarsısında konuşlanan Mekke Mescidi’ni ziyaret ediyor. Ramazan ve Muharrem ayında iftar sofralarının kurulduğu ve kalabalık cemaatlerin toplandığı Mekke Mescidi, Haydarabad şehrinin eski geleneklerinin yaşatıldığı ve zengin tarihi mirasının korunduğu kutsal bir mekandır. 

Kaynak: Mecra/Abdulkadir Aksöz

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Namaz Vakti 03 Temmuz 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı

Gelişmelerden Haberdar Olun

@