DOLAR
8.1660 +0.23
EURO
9.7073 -0.09
ALTIN
457.858 -0.36
BIST
1393 -1.69

Tarihin tozlu sayfalarından gelen bir ata sporu

Çevgan, eski Orta Asya menşeli, atlı iki takım arasında oynanan, “gûy” ismi verilen deri veya ahşap topu, “çevgan” denilen ucu bükülmüş sopalar vasıtasıyla rakiplerden kurtarıp hedefe götürme amacı taşıyan kadim bir oyundur.

TARİH 20.03.2021, 19:50
Tarihin tozlu sayfalarından gelen bir ata sporu

Şehnâme gibi birçok destan, şiir ve masala konu olan bu oyun, İranlılar ve Türkler arasında çok meşhurdu. Ancak, oyunun tam çıkış yeri ve çevgan kelimesinin kökeni hakkında kaynaklarda net bir bilgi yoktur. Anadolu’da da bilinen ve oynanan oyun, Yunus Emre’nin şiirlerinde kendine yer bulacak kadar meşhurdur. Yunus bir şiirinde, dünyayı bir çevgan sahasına, ezeli iradeyi bir çevgan sopasına, kendisini de meydanda bu sopayla sürüklenen bir topa benzetir.

Meşhur İranlı şair Firdevsî, 10’uncu yüzyılda kaleme alıp, eski İran efsaneleri üzerine kurguladığı ve Sultan Gazneli Mahmud’a sunduğu Şehnâme’sinde; Persler ile Turan hükümdarı Türk Efresiyab arasında ortaya çıkan bir mücadeleden bahseder.

Anlatıya göre M.Ö. 700 yılında meydana gelen bu mücadeledehünerler kılıç, ok veya gürzlerle değil, bir top ve o topu sürmeye yarayan kısa sopalar vasıtasıyla sergilenir. 

Firdevsî’nin iddiasına göre Türklerin ancak acemi şansıyla galip geldikleri bu mücadeleye “Çevgan” denilir.

Çevgan, eski Orta Asya menşeli, atlı iki takım arasında oynanan, “gûy”ismi verilen deri veya ahşap topu, “çevgan” denilen ucu bükülmüş sopalar vasıtasıyla rakiplerden kurtarıp hedefe götürme amacı taşıyan kadim bir oyundur. Şehnâme gibi birçok destan, şiir ve masala konu olan bu oyun, İranlılar ve Türkler arasında çok meşhurdu. Oyunun tam çıkış yeri ve çevgan kelimesinin kökeni hakkında kaynaklarda net bir bilgi yoktur. Yazıldığı dönem Türk dünyasının kültür atlası sayılan Dîvânu Lugāti’t-Türk’te oyundan “çöğen” şeklinde bahsedilir.

Bilinebildiği kadarıyla oyun ilk olarak Türk-İran coğrafyasından Çin, Arap dünyası ve Bizans’a yayılır. Bu devletlerin tarihi kaynaklarında oyunla alakalı bilgilere ulaşmak mümkündür. Uygurlar vasıtasıyla Çin’e ulaşan çevgan, burada 13’üncü yüzyılda saray çevresinde bir elit çevre oyunu olarak icra edilir. 

Araplarda ise ilk kez İslam öncesi Lahmîler devletinde görülür. Emevîler devrinde Birinci Yezid’in saray eğlenceleri arasına giren oyun,Abbasiler’de Harun Reşid’in sevgisine de mazhar olur.

Karahanlı ve Selçuklu saraylarında oynanan çevganı mahir bir şekilde bilmeyi, Kutadgu Bilig’de Yusuf Has Hacip, iyi bir elçiliğin şartı olarak zikreder. Bizans İmparatoru II. Theodosius sarayının önünde bir çevgan meydanı yaptırmıştır. 

Oyun, Kostantinapolis “İstanbul” oluncaya kadar Bizans topraklarında çokça oynanır.

 

Çevgan oyunu en büyük iltifatı Memluklerden görür. Memluk Sultanı Baybars sıkı bir çevgan hayranıdır ve bulduğu her fırsatta oyunu icra eder. Kahire’ye oyun için büyük bir alan yaptırır. Hatta Memluk sultanları yanlarında kendi çevgan sopalarını taşıyan özel görevliler dahi bulundurur.

Anadolu’da da bilinen ve oynanan oyun, Yunus Emre’nin şiirlerinde kendine yer bulacak kadar meşhurdur. Yunus bir şiirinde, dünyayı bir çevgan sahasına, ezeli iradeyi bir çevgan sopasına, kendisini de meydanda bu sopayla sürüklenen bir topa benzetir. 

O; kader, irade ve kaza gibi çetrefilli konularda yorumunu halkın bildiği meşhur bir oyunla, sadelikle özetler. Anadolu Selçuklu sultanı Alaaddin Keykubad’ın Akdeniz sahillerinde askerleri ile çevgan oynadığı Selçukname’de aktarılır. Çevgan sonraları Babürler vasıtasıyla Hindistan’a da girer ve bu topraklarda da yayılır.

İlerleyen zamanda çevgan Türk-İslam Devletlerinin gerilemesine benzer paralellikte gündemden düşer. 1857 yılında Hindistan’ın kuzeydoğusunda yerel Hind kabilelerinin oynadığı bu oyunu gören Joseph Sherer isminde işgalci bir İngiliz teğmeni, unutulmaya yüz tutan oyunun kaderini değiştirir.

Askerlerden ve o civarda bulunan İngiliz tüccarlarından bir kulüp kuran Sherer, yerel kabilelerle maçlar yapar. Bundan sonra çevgan dünyaya İngilizler tarafından Tibet dilinde bu oyuna verilen ve top manasına gelen “polo” ismiyle tanıtılır. 

Günümüzde olimpiyat oyunları arasında oynanan polo, Azerbaycan ve İran’da da çevgan ismiyle sonradan canlandırılmış olarak, hala oynanmaktadır. Oyun UNESCO tarafından polonun atası olarak, 2017 yılında İran’ın “somut olmayan kültürel miraslar” listesine alınmıştır.

Evliya çelebi Seyahatname’sinde, Bitlis Şeref Han Câmii yanındaki çevgan sahasında seyrettiği bu oyunu, kendine has üslubuyla şöyle aktarır:

“Çevganı şöyle oynadılar ki, meydanın iki tarafında iki mermer direk dikiliydi. Bir tarafta bin atlı, diğer tarafta bin atlı toplandı. Adamların ellerinde kızılcık ağacından çoban sopaları vardı. Meydana adam kafası büyüklüğünde bir yuvarlak ağaç koydular. Bir taraftan mehterhane sekiz kat söylemeye ve davul vurmaya başladı. Mehteranın sesi göğe yükseldiğinde bir taraftan bir adam, bir taraftan diğer bir adam at seğirterek meydandaki tahta topa hamle etti. İkisi de topu kendi direklerine götürmek istiyordu. Başka biri daha yetişip havalanan topa vurdu, sonra bir diğeri, bir diğeri derken meydandaki tüm adamlar topa vurdu. Nice fakir top, bu meydanda bu sopaların vuruşlarıyla parçalanmıştır. Neticede bir taraf topu kendi direğine götürüp galip oldu. Mağluplar galiplere görülmemiş ziyafet sofraları kurdu. Bu oyun bir acayip temaşadır ve bir harika pehlivanlıktır. Oyundan gaye ata iyi binmektir. Ama nice atlar yanlışlıkla yedikleri sopa darbeleriyle bu meydanlarda heder olur. Ya da en azından gariban at topal kalır. Fakat söylemek gerektir, atlar öyle eğitilmişlerdir ki kedi fareyi nasıl gözlerse çevgan atı da topu öyle gözler. Allah hakkı için delikanlı oyunudur bu çevgan. Nice kere bu oyun sonucunda iş kavgaya dönmüş, meydanları kan götürmüştür. Acem ve Kürt illerinde silahşörlük ve maharet bu oyunla tartılır…”

Kaynak: Mecra/İbrahim Reşid

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 31 67
2. Fenerbahçe 32 63
3. Galatasaray 31 61
4. Trabzonspor 32 57
5. Gaziantep FK 31 50
6. Alanyaspor 32 49
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 32 48
9. Göztepe 33 46
10. Sivasspor 31 44
11. Konyaspor 31 40
12. Antalyaspor 32 39
13. Rizespor 31 35
14. Kasımpaşa 32 35
15. Malatyaspor 31 33
16. Ankaragücü 31 33
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 31 33
19. Gençlerbirliği 31 31
20. Erzurumspor 32 28
21. Denizlispor 31 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 28 54
3. Altay 29 53
4. Adana Demirspor 28 52
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Tuzlaspor 29 41
9. Bursaspor 28 40
10. Bandırmaspor 29 39
11. Ümraniye 28 38
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 28 32
14. Adanaspor 28 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 28 25
17. Ankaraspor 28 19
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 31 74
2. M. United 30 60
3. Leicester City 30 56
4. West Ham 30 52
5. Chelsea 30 51
6. Tottenham 30 49
7. Liverpool 30 49
8. Everton 29 47
9. Aston Villa 29 44
10. Arsenal 30 42
11. Leeds United 30 42
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 30 38
14. Southampton 30 36
15. Burnley 30 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 30 29
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 30 21
20. Sheffield United 30 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 29 66
2. Barcelona 29 65
3. Real Madrid 29 63
4. Sevilla 29 58
5. Real Sociedad 29 46
6. Real Betis 29 46
7. Villarreal 29 46
8. Celta de Vigo 29 37
9. Granada 29 36
10. Athletic Bilbao 29 36
11. Levante 29 35
12. Valencia 29 33
13. Cádiz 29 32
14. Osasuna 29 31
15. Getafe 29 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 29 27
18. Elche 30 26
19. Eibar 29 23
20. Deportivo Alaves 29 23
Namaz Vakti 10 Nisan 2021
İmsak 04:44
Güneş 06:12
Öğle 12:55
İkindi 16:34
Akşam 19:28
Yatsı 20:51

Gelişmelerden Haberdar Olun

@