DOLAR
8.7059 +1.94
EURO
10.3780 +0.27
ALTIN
497.081 -0.86
BIST
1414 -1.19
17°

Tarihin tozlu sayfalarından gelen bir ata sporu

Çevgan, eski Orta Asya menşeli, atlı iki takım arasında oynanan, “gûy” ismi verilen deri veya ahşap topu, “çevgan” denilen ucu bükülmüş sopalar vasıtasıyla rakiplerden kurtarıp hedefe götürme amacı taşıyan kadim bir oyundur.

TARİH 20.03.2021, 19:50
Tarihin tozlu sayfalarından gelen bir ata sporu

Şehnâme gibi birçok destan, şiir ve masala konu olan bu oyun, İranlılar ve Türkler arasında çok meşhurdu. Ancak, oyunun tam çıkış yeri ve çevgan kelimesinin kökeni hakkında kaynaklarda net bir bilgi yoktur. Anadolu’da da bilinen ve oynanan oyun, Yunus Emre’nin şiirlerinde kendine yer bulacak kadar meşhurdur. Yunus bir şiirinde, dünyayı bir çevgan sahasına, ezeli iradeyi bir çevgan sopasına, kendisini de meydanda bu sopayla sürüklenen bir topa benzetir.

Meşhur İranlı şair Firdevsî, 10’uncu yüzyılda kaleme alıp, eski İran efsaneleri üzerine kurguladığı ve Sultan Gazneli Mahmud’a sunduğu Şehnâme’sinde; Persler ile Turan hükümdarı Türk Efresiyab arasında ortaya çıkan bir mücadeleden bahseder.

Anlatıya göre M.Ö. 700 yılında meydana gelen bu mücadeledehünerler kılıç, ok veya gürzlerle değil, bir top ve o topu sürmeye yarayan kısa sopalar vasıtasıyla sergilenir. 

Firdevsî’nin iddiasına göre Türklerin ancak acemi şansıyla galip geldikleri bu mücadeleye “Çevgan” denilir.

Çevgan, eski Orta Asya menşeli, atlı iki takım arasında oynanan, “gûy”ismi verilen deri veya ahşap topu, “çevgan” denilen ucu bükülmüş sopalar vasıtasıyla rakiplerden kurtarıp hedefe götürme amacı taşıyan kadim bir oyundur. Şehnâme gibi birçok destan, şiir ve masala konu olan bu oyun, İranlılar ve Türkler arasında çok meşhurdu. Oyunun tam çıkış yeri ve çevgan kelimesinin kökeni hakkında kaynaklarda net bir bilgi yoktur. Yazıldığı dönem Türk dünyasının kültür atlası sayılan Dîvânu Lugāti’t-Türk’te oyundan “çöğen” şeklinde bahsedilir.

Bilinebildiği kadarıyla oyun ilk olarak Türk-İran coğrafyasından Çin, Arap dünyası ve Bizans’a yayılır. Bu devletlerin tarihi kaynaklarında oyunla alakalı bilgilere ulaşmak mümkündür. Uygurlar vasıtasıyla Çin’e ulaşan çevgan, burada 13’üncü yüzyılda saray çevresinde bir elit çevre oyunu olarak icra edilir. 

Araplarda ise ilk kez İslam öncesi Lahmîler devletinde görülür. Emevîler devrinde Birinci Yezid’in saray eğlenceleri arasına giren oyun,Abbasiler’de Harun Reşid’in sevgisine de mazhar olur.

Karahanlı ve Selçuklu saraylarında oynanan çevganı mahir bir şekilde bilmeyi, Kutadgu Bilig’de Yusuf Has Hacip, iyi bir elçiliğin şartı olarak zikreder. Bizans İmparatoru II. Theodosius sarayının önünde bir çevgan meydanı yaptırmıştır. 

Oyun, Kostantinapolis “İstanbul” oluncaya kadar Bizans topraklarında çokça oynanır.

 

Çevgan oyunu en büyük iltifatı Memluklerden görür. Memluk Sultanı Baybars sıkı bir çevgan hayranıdır ve bulduğu her fırsatta oyunu icra eder. Kahire’ye oyun için büyük bir alan yaptırır. Hatta Memluk sultanları yanlarında kendi çevgan sopalarını taşıyan özel görevliler dahi bulundurur.

Anadolu’da da bilinen ve oynanan oyun, Yunus Emre’nin şiirlerinde kendine yer bulacak kadar meşhurdur. Yunus bir şiirinde, dünyayı bir çevgan sahasına, ezeli iradeyi bir çevgan sopasına, kendisini de meydanda bu sopayla sürüklenen bir topa benzetir. 

O; kader, irade ve kaza gibi çetrefilli konularda yorumunu halkın bildiği meşhur bir oyunla, sadelikle özetler. Anadolu Selçuklu sultanı Alaaddin Keykubad’ın Akdeniz sahillerinde askerleri ile çevgan oynadığı Selçukname’de aktarılır. Çevgan sonraları Babürler vasıtasıyla Hindistan’a da girer ve bu topraklarda da yayılır.

İlerleyen zamanda çevgan Türk-İslam Devletlerinin gerilemesine benzer paralellikte gündemden düşer. 1857 yılında Hindistan’ın kuzeydoğusunda yerel Hind kabilelerinin oynadığı bu oyunu gören Joseph Sherer isminde işgalci bir İngiliz teğmeni, unutulmaya yüz tutan oyunun kaderini değiştirir.

Askerlerden ve o civarda bulunan İngiliz tüccarlarından bir kulüp kuran Sherer, yerel kabilelerle maçlar yapar. Bundan sonra çevgan dünyaya İngilizler tarafından Tibet dilinde bu oyuna verilen ve top manasına gelen “polo” ismiyle tanıtılır. 

Günümüzde olimpiyat oyunları arasında oynanan polo, Azerbaycan ve İran’da da çevgan ismiyle sonradan canlandırılmış olarak, hala oynanmaktadır. Oyun UNESCO tarafından polonun atası olarak, 2017 yılında İran’ın “somut olmayan kültürel miraslar” listesine alınmıştır.

Evliya çelebi Seyahatname’sinde, Bitlis Şeref Han Câmii yanındaki çevgan sahasında seyrettiği bu oyunu, kendine has üslubuyla şöyle aktarır:

“Çevganı şöyle oynadılar ki, meydanın iki tarafında iki mermer direk dikiliydi. Bir tarafta bin atlı, diğer tarafta bin atlı toplandı. Adamların ellerinde kızılcık ağacından çoban sopaları vardı. Meydana adam kafası büyüklüğünde bir yuvarlak ağaç koydular. Bir taraftan mehterhane sekiz kat söylemeye ve davul vurmaya başladı. Mehteranın sesi göğe yükseldiğinde bir taraftan bir adam, bir taraftan diğer bir adam at seğirterek meydandaki tahta topa hamle etti. İkisi de topu kendi direklerine götürmek istiyordu. Başka biri daha yetişip havalanan topa vurdu, sonra bir diğeri, bir diğeri derken meydandaki tüm adamlar topa vurdu. Nice fakir top, bu meydanda bu sopaların vuruşlarıyla parçalanmıştır. Neticede bir taraf topu kendi direğine götürüp galip oldu. Mağluplar galiplere görülmemiş ziyafet sofraları kurdu. Bu oyun bir acayip temaşadır ve bir harika pehlivanlıktır. Oyundan gaye ata iyi binmektir. Ama nice atlar yanlışlıkla yedikleri sopa darbeleriyle bu meydanlarda heder olur. Ya da en azından gariban at topal kalır. Fakat söylemek gerektir, atlar öyle eğitilmişlerdir ki kedi fareyi nasıl gözlerse çevgan atı da topu öyle gözler. Allah hakkı için delikanlı oyunudur bu çevgan. Nice kere bu oyun sonucunda iş kavgaya dönmüş, meydanları kan götürmüştür. Acem ve Kürt illerinde silahşörlük ve maharet bu oyunla tartılır…”

Kaynak: Mecra/İbrahim Reşid

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

17°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Namaz Vakti 18 Haziran 2021
İmsak 03:17
Güneş 05:13
Öğle 12:54
İkindi 16:52
Akşam 20:27
Yatsı 22:14

Gelişmelerden Haberdar Olun

@