DOLAR
8.5801 +0.33
EURO
10.1414 +0.35
ALTIN
495.58 +0.27
BIST
1350.37 +0.09
29°

Bir Batılılaşma Meselesi: Peyami SAFA

Toplumdaki ahlâk çöküntü, medeniyetin yarattığı bocalama, nesiller ve sosyal çevreler arasındaki çatışmaları anlatan adam Peyami Safa.

KİTAP 25.10.2020, 14:31 25.10.2020, 15:03
Bir Batılılaşma Meselesi: Peyami SAFA

Edebi Karakteri

Millî hayatımızı ve millî ruhumuzu iplik iplik dokuyan maddî ve manevî değerlere sahip ve hâkim bir yazar olan ve milletimizin mizacına, ruhî hasletlerine ve imânına uygun bir gazetecilik hayatı ve mücadelesi sergilemiş olan Peyami Safa, şüpheci, tenkidçi ve araştırmacı karakteri ve devamlı okuması sayesinde Batı düşüncesinin temel değerlerini de çok iyi kavramıştır. Sonra da bütün bu zengin bilgi birikimini ve kültürünü, doğuştan getirdiği üstün sanat yeteneği ve parıltılı zekâsı ile işleyerek değişik sahalarda yüzlerce kaliteli ve muhtevalı esere imza atmıştır. Roman ve hikâyeden tiyatroya, fıkra, sohbet, deneme ve röportaj gibi dergi ve gazete yazılarından araştırma ve inceleme kitaplarına, ilmî ve fikrî makalelere varıncaya kadar sayıları binleri bulan yazı yazmış, felsefe, sosyoloji ve psikolojiden hukuk, tıp ve târihe, edebiyattan musikî, resim ve öteki güzel sanat dallarına kadar hemen her alanda kalem faaliyeti göstermiştir. Gerçek mânâda bir imân ve ahlâk adamı olan Peyami Safa'nın bütün kitap ve yazılarının esas dokusunu batılılaşma düşüncesi ile millî ve manevî değerlere bağlılık ve saygı teşkil eder. Ömrü boyunca bu değerlere ters düşen bütün fikir ve hareketlerle üstün bir irâde gücü ile yılmadan mücadele etmiş, toplum hayatımızı sarsan ve onu bir buhran içine sürükleyen her türlü sosyal mesele ile insanın ruhî hayatı üstünde ısrarla durmuştur. Onun görmezlikten geldiği, kayıtsız kaldığı hiçbir insanlık meselesi yoktur.

Savaş, gelenekleri ve inanç sağlamlığını altüst etmiştir

Ona göre, Birinci Dünya Savaşı'nı izleyen yıllarda Darwin ve Freud gibi batılı bazı teorisyenlerin ortaya attığı görüşler ve bu savaşın sebep olduğu yıkımlar ve bunalımlar cemiyetlerin dengesini bozmuş, inanç sağlamlığına ve geleneklere bağlı nizamları altüst etmiştir. Buna ilâve olarak bizim toplumumuz bütün kurum ve kuruluşları ile çok yoğun bir batılılaşma hummasına da kapılmıştır. Bilen bilmeyen herkes, Batı kültür ve düşüncesinin peşine takılmış, ona kurtuluşun ve medenileşmenin sihirli bir değneği olarak sarılmıştır. Cumhuriyet kurulmuştur, ama savaşın yarattığı kargaşa ortamı, yol açtığı bütün bunalımlar fert ve cemiyet bazında tesirlerini sürdürmektedir. Bu arada, hızla Batı'ya açılan toplumumuzda bize yabancı görüş ve düşüncelerin, dinî ve millî değerlerimizin karakterize ettiği hayat tarzımıza uymayan ideal ve ideolojilerin gittikçe ağırlığını hissettirmesi, hattâ resmileşmesi, ister istemez karşı tepkileri de beraberinde getirmiştir.

Batı sorusunu yıllar önce sorarak bunun cevaplarını aramak ihtiyacını duymuş olan Peyami Safa'ya göre, biz batılılaşmaya değil, bir doğu-batı sentezine muhtacız.''Uzun bir zaman dilimi içinde çok farklı iki kültür dünyası arasında sıkışıp kalmış insanımızda bu ikilem (dualizm) bir şaşkınlık yaratmış, onda bir boşluk duygusu peyda etmiştir. Önce onu içine düştüğü bu aşağılık duygusundan, bu komlpleksten kurtarmak lâzımdır. Batılılaşmak, yani Batı'da gelişmiş olan medeniyete yönelmek bizim için elbet bir ihtiyaçtır. Hiçbir aklı başında aydın bunu inkâr edemez. Ama önce Batı'yı tanımak, onun temelinde yatan düşünceyi kavramak şarttır. Batı medeniyeti dediğimiz şey, eski Yunan ve Romadan gelen değerlerin, Hıristiyan ahlâkı ile daha da kuvvetlenmiş bir terkibinden ibarettir. O sadece pozitif düşünce, müsbet ilim ve teknoloji demek de değildir'' der.

Batı'ya şuursuzca yönelmek topluma zarar verir

Peyami Safa, Doğu'da herşeyin kötü, Batı'da ise iyi olduğu görüşüne katılmaz. Fakat Türk ve müslüman olduğu kadar Avrupalı gibi yaşamak ve düşünmek zorunda olduğunu söylediği Türk milletinin Batı'dan alması gereken bazı değerler olduğuna da inanır. Bunu gerçekleştirmek için ise, ona göre Türk düşüncesinin, Batı düşüncesinin temel unsurları ile devamlı temas ve münâsebet içinde bulunması şarttır. Tanzimat'tan beri o kültürden alınan bilgi ve fikir goncaları, ancak bu yolla dağınıklıktan ve perişanlıktan kurtularak bizim derdimizin çâresi olabilirler. Batı'ya şuursuzca, bilgisizce, plansız ve programsız bir şekilde yönelmenin bize kârdan çok zarar verdiğini, maalesef Tanzimat'tan beri de hep böyle hareket edildiğini savunan Peyami Safa'ya göre yapılacak iş, Batı ile ölçülü ve şuurlu bir hesaplaşmaya girişmek, onda olup da bizde bulunmayan ilmin ve tekniğin verimlerini alarak onları kendi değerlerimizle terkip etmektir.

Görüldüğü gibi Peyami Safa ruhçu (spiritualist) bir felsefenin ve dünya görüşünün savunucusudur. O itibarla da dini, milleti yapan en önemli faktörlerden biri olarak yüceltmek isteyen, dindeki derinliği, ilâhîliği duyan, sindiren ve nihayet bunları bir hayat tarzı olarak benimseyen insanlara hem saygı duyar, hem de her fırsatta onlara saygıyı telkin eder. Bütün eserlerinde bilhassa ruha ait endişe ve tedirginlikler taşıdığı, bütün dikkat ve hassasiyetini bazan zarif ve kibar, fakat daha çok da sert ve acımasız bir şekilde bu nokta üstünde yoğunlaştırdığı görülür. Ancak onun her türlü inançsızlığa ve Allahsızlığa (athéisme) ne kadar karşı ise, kaderci (fatalist) düşüncenin de o kadar karşısında olduğunu ifâde etmek lâzımdır.

Peyami Safa, sosyolojik ve târihî mânâda milleti millet yapan, insanı yücelten değerler üzerinde ısrarla durmuş, dinî, millî kültürün en kuvvetli unsuru kabul etmiş, hayatının pratikleri arasında yer vermese bile dinî değerleri savunmuş ve hele asla inkarcı (nihilist) bir tavır takınmamıştır. Geçmişi, yani tarihî boyutları olmayan bir gelecek tasavvur etmediği gibi, kendisini, inancı ve inananları horlamayı marifet sayan aydınlardan hep ayırmış, bu tür aydınlarla mücadeleyi millî bir görev bilmiştir. Millî ve manevî değerlerimizi fedâ etmeden, onları koruyarak gerçekleşecek bir batılılaşmadan yanadır

Özbalcı, M . (2015). PEYAMİ SAFA'NIN EDEBÎ ROMANLARINDA BATILILAŞMA PROBLEMİ VE DİNÎ HAYATIN İZLERİ . Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , 8 (1) , 161-212 . 

Yorumlar (0)
Günün Karikatürü Tümü

Günün önemli haber ve videoları WhatsApp kutunuzda! Telefon numaranızı yazın, hemen abone olun...

29°
parçalı az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Namaz Vakti 27 Temmuz 2021
İmsak 03:51
Güneş 05:36
Öğle 13:00
İkindi 16:54
Akşam 20:15
Yatsı 21:51

Gelişmelerden Haberdar Olun

@